Η ιστορία των συνεταιρισμών φαρμακοποιών της Ελλάδας είναι μια ιστορία ανθρώπων, τόπων, συνεργασίας και συλλογικής προσπάθειας. Είναι μια ιστορία που ξεκινά από τις ανάγκες και τα οράματα των φαρμακοποιών κάθε εποχής και εξελίσσεται παράλληλα με την ιστορία του ελληνικού φαρμακείου, των τοπικών κοινωνιών και της ίδιας της χώρας. 

Με αφετηρία την ίδρυση του πρώτου συνεταιρισμού φαρμακοποιών στον Βόλο το 1930, καθώς και ενός από τους παλαιότερους της χώρας στη Λάρισα το 1946, η συνεταιριστική ιδέα διαμορφώθηκε σταδιακά σε ένα ευρύ δίκτυο οργανισμών που αναπτύχθηκαν σε διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας, ανταποκρινόμενοι στις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε τόπου, αλλά υπηρετώντας έναν κοινό σκοπό: τη συνεργασία, την αλληλεγγύη, την υποστήριξη του φαρμακοποιού και, τελικά, την καλύτερη εξυπηρέτηση της κοινωνίας και της δημόσιας υγείας. 

Το εκδοτικό πρόγραμμα της Ομοσπονδίας Συνεταιρισμών Φαρμακοποιών Ελλάδος (Ο.Σ.Φ.Ε.), με τίτλο «Μνήμη, Ταυτότητα & Προοπτική των Συνεταιρισμών Φαρμακοποιών», φιλοδοξεί να διασώσει, να τεκμηριώσει και να αναδείξει αυτήν τη μακρά διαδρομή. Πρόκειται για ένα πολυετές ερευνητικό, ιστορικό και πολιτιστικό εγχείρημα, το οποίο ξεκίνησε το 2024 και οδηγεί έως το 2030, έτος κατά το οποίο συμπληρώνονται εκατό χρόνια από την ίδρυση του πρώτου συνεταιρισμού φαρμακοποιών στην Ελλάδα. 

Κεντρικός άξονας του προγράμματος είναι η έκδοση επτά επιστημονικών τόμων, μέσα από τους οποίους επιχειρείται να αποτυπωθεί η ιστορία του συνεταιριστικού φαρμακευτικού κινήματος σε ολόκληρη τη χώρα. Οι τόμοι οργανώνονται με βάση ευρύτερες γεωγραφικές ενότητες και περιλαμβάνουν τους συνεταιρισμούς που δραστηριοποιούνται σε αυτές, δημιουργώντας έτσι έναν ιδιαίτερο ιστορικό και γεωγραφικό χάρτη της συνεταιριστικής πορείας των Ελλήνων φαρμακοποιών.
Η διάρθρωση του εκδοτικού προγράμματος ακολουθεί έξι κύριες γεωγραφικές ενότητες, στις οποίες κατανέμονται οι συνεταιρισμοί και η Ο.Σ.Φ.Ε., ενώ το σύνολο του έργου αναπτύσσεται σε επτά τόμους:

•  Ανατολική Μακεδονία – Θράκη: ΣΥ.ΦΑ. Έβρου (ΣΥ.ΦΑ.Ε.), Ροδόπης (ΣΥΝ.ΦΑ.Ρ.), Ξάνθης (ΣΥ.ΦΑ.Ξ.), Καβάλας (ΣΥ.ΦΑ.Κ.) και Δράμας (ΣΥ.ΦΑ.Δ.).
• Κεντρική – Δυτική Μακεδονία: ΣΥ.ΦΑ. Θεσσαλονίκης (ΣΥ.ΦΑ.ΘΕΣ.), Σερρών (ΣΥ.ΦΑ.ΣΕ.), Πιερίας (ΣΥ.ΦΑ.Π.), Ημαθίας – Πέλλας (Σ.Φ.Η.Π.) και Κοζάνης (ΣΥ.Φ.ΦΑ.Σ.ΔΥ.Μ.).
• Θεσσαλία: ΣΥ.ΦΑ. Βόλου (ΣΥ.Φ.ΘΕ.), Λάρισας (Σ.ο.Φ.ΛΑ. και ΠΡΟ.ΣΥ.Φ.ΛΑ.), Καρδίτσας (ΣΥ.ΦΑ.Κ.) και Τρικάλων (ΣΥ.Φ.ΤΑ.). 
• Αττική: ΠΡΟ.ΣΥ.ΦΑ.Π.Ε., ΠΕΙ.ΦΑ.ΣΥΝ. και Ο.Σ.Φ.Ε.
• Πελοπόννησος – Στερεά Ελλάδα – Ιόνιο: ΣΥ.ΦΑ. Καλαμάτας (ΣΥ.ΦΑ.ΝΟ.Π.ΠΕ.), Αχαΐας & Νήσων (ΣΥ.ΦΑ.Ν.), Αιτωλοακαρνανίας (Σ.Ε.ΦΑΡ. Σ.Π.Ε.) και Ευβοίας (ΣΥ.Φ.Ε.).
• Αιγαίο – Κρήτη: ΣΥ.ΦΑ. Λέσβου (ΣΥ.ΦΑ.Λ.), Ηρακλείου – Ρεθύμνου – Λασιθίου – Ρόδου (ΣΥ.Φ.Α.Κ.) και Χανίων (ΣΥ.ΦΑ.Χ.). 

Η γεωγραφική αυτή οργάνωση δεν αποτελεί απλώς έναν πρακτικό τρόπο ταξινόμησης του υλικού. Αποτυπώνει την ίδια τη φυσιογνωμία του συνεταιριστικού κινήματος. Κάθε περιοχή διαθέτει τη δική της ιστορική διαδρομή, τις δικές της προσωπικότητες, τις δικές της κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες, αλλά και τις δικές της μνήμες. Ταυτόχρονα, όλες αυτές οι διαφορετικές διαδρομές συνδέονται μεταξύ τους μέσα από μια κοινή συνεταιριστική ταυτότητα.

Κάθε τόμος, επομένως, αποτελεί ένα τοπικό κεφάλαιο μιας ενιαίας εθνικής ιστορίας. Στις σελίδες τους συναντώνται οι άνθρωποι που ίδρυσαν και υπηρέτησαν τους συνεταιρισμούς, οι φαρμακοποιοί που εργάστηκαν σε διαφορετικές εποχές, οι εργαζόμενοι και τα στελέχη τους, οι πόλεις και οι τοπικές κοινωνίες μέσα στις οποίες αναπτύχθηκαν. Παράλληλα, αναδεικνύονται οι μεταβολές που γνώρισε το ελληνικό φαρμακείο, η διακίνηση και η διάθεση του φαρμάκου, οι επαγγελματικές και κοινωνικές συνθήκες, οι θεσμικές αλλαγές και οι προκλήσεις που αντιμετώπισε διαχρονικά το συνεταιριστικό φαρμακευτικό κίνημα.

Το έργο, όμως, δεν περιορίζεται στην καταγραφή γεγονότων και χρονικών σταθμών. Επιχειρεί, παράλληλα, να αναζητήσει τη μνήμη των ανθρώπων και τη σημασία των συλλογικών εμπειριών. Για τον λόγο αυτόν, αξιοποιεί αρχειακές πηγές, πρακτικά, έγγραφα, φωτογραφίες, έντυπα, δημοσιεύματα, αντικείμενα και άλλα τεκμήρια, καθώς και τις προφορικές μαρτυρίες ανθρώπων που έζησαν ή γνωρίζουν από πρώτο χέρι σημαντικές στιγμές της ιστορίας των συνεταιρισμών.

Η προσέγγιση αυτή συνδέει την ιστορική έρευνα με τη σύγχρονη τεκμηρίωση της πολιτιστικής κληρονομιάς και τις Ψηφιακές Ανθρωπιστικές Επιστήμες. Το υλικό δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως περιεχόμενο μιας έντυπης έκδοσης, αλλά ως ένα σύνολο τεκμηρίων που μπορεί να διασωθεί, να οργανωθεί, να τεκμηριωθεί και να παραμείνει προσβάσιμο στις επόμενες γενιές. Έτσι, η επτάτομη έκδοση αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου «οικοσυστήματος» μνήμης, το οποίο περιλαμβάνει την έρευνα και τεκμηρίωση των 24 συνεταιρισμών φαρμακοποιών, τη δημιουργία ψηφιακού αποθετηρίου, την παραγωγή οπτικοακουστικού υλικού και ντοκιμαντέρ, εκθεσιακές και εκπαιδευτικές δράσεις και άλλες πρωτοβουλίες που θα αναπτυχθούν έως το 2030.

Το εκδοτικό αυτό έργο είναι, επομένως, κάτι περισσότερο από μια σειρά ιστορικών βιβλίων. Είναι μια προσπάθεια να συναντηθούν το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον. Να διασωθεί ό,τι κινδυνεύει να χαθεί, να αναγνωριστεί η προσφορά εκείνων που δημιούργησαν και στήριξαν το συνεταιριστικό οικοδόμημα και, ταυτόχρονα, να δημιουργηθεί ένα υπόβαθρο γνώσης πάνω στο οποίο μπορούν να στηριχθούν οι νεότερες γενιές.

Η ιστορική μνήμη δεν είναι μόνο αναδρομή στο παρελθόν. Είναι στοιχείο ταυτότητας και προϋπόθεση για να κατανοήσουμε το παρόν και να σχεδιάσουμε ασφαλέστερα το μέλλον. Και η ιστορία των συνεταιρισμών φαρμακοποιών, επειδή είναι μια ιστορία συνεργασίας, αλληλεγγύης και συλλογικής ευθύνης, αποτελεί ταυτόχρονα μέρος τής ιστορίας τής ελληνικής κοινωνίας στο σύνολό της. Οι επτά τόμοι επιχειρούν να κρατήσουν αυτήν τη μνήμη ζωντανή. Να ενώσουν τις επιμέρους ιστορίες των συνεταιρισμών σε μια κοινή αφήγηση. Να μετατρέψουν τα αρχεία σε γνώση, τις μαρτυρίες σε ιστορική τεκμηρίωση και τις τοπικές μνήμες σε συλλογική κληρονομιά.