Από τη λήψη προφορικών μαρτυριών για τις ανάγκες της έρευνας και του ντοκιμαντέρ για τον ΣΥ.ΦΑ.Κ. Συλλογή: Ο.Σ.Φ.Ε.
Μετά την παρουσίαση του έργου «Μνήμη, Ταυτότητα & Προοπτική των Συνεταιρισμών Φαρμακοποιών» τον Ιούνιο του 2023 στο 36ο Πανελλήνιο Συνέδριο της Ο.Σ.Φ.Ε. και τη σχετική έγκριση από το Διοικητικό Συμβούλιο της Ομοσπονδίας, συγκροτήθηκε ομάδα εργασίας με επιστημονικό επικεφαλής τον Δρ. Αλέξανδρο Καπανιάρη, ερευνητή με εξειδίκευση σε ιστορικά αρχεία συνεταιρισμών και Καθηγητή-Σύμβουλο του Ε.Α.Π.
Το κουβάρι της ιστορίας αρχίσαμε να το ξετυλίγουμε στην πόλη του Βόλου, στην οποία ιδρύθηκε ο πρώτος Συνεταιρισμός Φαρμακοποιών το 1930, ο Συνεταιρισμός Φαρμακοποιών Θεσσαλίας (ΣΥ.Φ.ΘΕ.). Ο ΣΥ.Φ.ΘΕ., λοιπόν, αποτελεί τον πιλότο του έργου και την εμπειρία που αποκομίζουμε από αυτόν την αξιοποιήσαμε για να συνεχίσουμε την ερευνητική μας προσπάθεια στους υπόλοιπους ΣΥ.ΦΑ. Μέχρι σήμερα έχουν ψηφιοποιηθεί τα διασωζόμενα πρακτικά, φωτογραφίες, χειρόγραφα και άλλο πολύτιμο υλικό, ενώ έχουν ολοκληρωθεί πάνω από 15 προφορικές μαρτυρίες (συνεντεύξεις) με πρόσωπα που σχετίζονται με τον ΣΥ.Φ.ΘΕ. Θεσσαλίας (μέλη Δ.Σ., φαρμακοποιούς, εργαζόμενους/ες κ.ά.). Επιπρόσθετα, έχουν πραγματοποιηθεί λήψεις από τηλεοπτικό συνεργείο στις εγκαταστάσεις του ΣΥ.Φ.ΘΕ. Θεσσαλίας, προκειμένου το εν λόγω υλικό να αξιοποιηθεί τόσο στη δημιουργία του γενικού ντοκιμαντέρ που θα αφορά την ιστορία της συνεταιριστικής δραστηριότητας των φαρμακοποιών όλης της Ελλάδας (διάρκειας 55 λεπτών), όσο και στο ειδικότερο ντοκιμαντέρ για τον ΣΥ.Φ.ΘΕ. (διάρκειας 15 λεπτών).
Από τη λήψη προφορικών μαρτυριών για τις ανάγκες της έρευνας και του ντοκιμαντέρ για τον ΣΥΦ.ΤΑ. Συλλογή: Ο.Σ.Φ.Ε.
Δεύτερος σταθμός της έρευνας ήταν τα Τρίκαλα και ο Συνεταιρισμός Φαρμακοποιών Τρικάλων (ΣΥΦ.ΤΑ.), όπου η Ο.Σ.Φ.Ε. σε συνεργασία με τον Συνεταιρισμό και τοπικούς φορείς ξεκίνησε τη συγκρότηση του ιστορικού αρχείου. Έχουν ήδη πραγματοποιηθεί συνεντεύξεις με φαρμακοποιούς, εργαζόμενους/ες, μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου, καθώς και με εργαζόμενους/ες που έχουν προσωπική σχέση με την ιστορία του ΣΥΦ.ΤΑ. Παράλληλα, συγκεντρώθηκαν φωτογραφίες από παραχώρηση ιδιωτικών αρχείων (Σ. Κύρμπα κ.ά.), έγγραφα, έντυπα και άλλα τεκμήρια που αποτυπώνουν τις διαδρομές της συνεταιριστικής δράσης στην πόλη. Το τηλεοπτικό συνεργείο πραγματοποίησε γυρίσματα στα φαρμακεία και στις εγκαταστάσεις του Συνεταιρισμού, με σκοπό την παραγωγή ενός 15λεπτου ντοκιμαντέρ αφιερωμένου στον ΣΥΦ.ΤΑ., καθώς και τη χρησιμοποίηση του υλικού στο κεντρικό ντοκιμαντέρ για το συνεταιριστικό φαρμακευτικό κίνημα.
Η έρευνα ενισχύθηκε από τη συνεργασία με τον Δήμο Τρικκαίων, τη Δημοτική Βιβλιοθήκη και το Κέντρο Έρευνας – Μουσείο Τσιτσάνη, αναζητώντας ιστορικές αναφορές και πολιτισμικά αποτυπώματα που σχετίζονται με την πόλη αλλά και την περιφέρεια (Καλαμπάκα, Πύλη, Φαρκαδόνα). Τα Τρίκαλα, με την πλούσια παράδοση στη νεωτερικότητα, την καινοτομία και τη δημοκρατική αυτοδιοίκηση, προσφέρουν ένα γόνιμο έδαφος για την ανάδειξη του ρόλου των φαρμακοποιών στην τοπική κοινωνία. Το αφήγημα αναδεικνύεται μέσα από προσωπικές ιστορίες, σταθερές αξίες και την κοινωνική συνείδηση που συνοδεύει τη συνεταιριστική ταυτότητα, διαμορφώνοντας ένα πολύτιμο αποτύπωμα για τις επόμενες γενιές.
Από τη λήψη προφορικών μαρτυριών για τις ανάγκες της έρευνας και του ντοκιμαντέρ για τον Συνεταιρισμό Φαρμακοποιών Λάρισας (Σ.ο.Φ.ΛΑ.), μπροστά από το ιστορικό φαρμακείο Αστεριάδη στο Λαογραφικό Μουσείο Λάρισας. Συλλογή: Ο.Σ.Φ.Ε.
Φωτογραφία: Βαγγέλης Τσιάμης.
Από τη λήψη προφορικών μαρτυριών για τις ανάγκες της έρευνας και του ντοκιμαντέρ για τον ΣΥΦ.ΤΑ. Συλλογή: Ο.Σ.Φ.Ε.
Ο τρίτος σταθμός της ερευνητικής διαδρομής στη Θεσσαλία ήταν η Καρδίτσα και ο Συνεταιρισμός Φαρμακοποιών Καρδίτσας (ΣΥ.ΦΑ.Κ.), όπου το παρελθόν, το παρόν και το μυθικό στοιχείο συνυφαίνονται με τρόπο μοναδικό. Με την ουσιαστική συμβολή του Φαρμακευτικού Συλλόγου της περιοχής, ήρθε στο φως ένα σπάνιο τεκμήριο: ένα μητρώο μελών σχεδόν ενός αιώνα, στο οποίο καταγράφονται φαρμακοποιοί του νομού γεννημένοι ακόμη και τον 19ο αιώνα. Μέσα από αυτό το αρχειακό υλικό ξεκινά να ξετυλίγεται η ιστορική εξέλιξη του φαρμακευτικού λειτουργήματος στην Καρδίτσα. Παράλληλα, έχουν εντοπιστεί και ψηφιοποιηθεί διασωζόμενα πρακτικά, χειρόγραφα, φωτογραφίες και άλλα πολύτιμα τεκμήρια, τόσο του ΣΥ.Φ.Α.Κ., συγκροτώντας μια ενιαία μνήμη της συνεταιριστικής δράσης στη Θεσσαλία. Ήδη έχουν ολοκληρωθεί πάνω από 15 προφορικές μαρτυρίες (συνεντεύξεις) με πρόσωπα που σχετίζονται με τον ΣΥ.Φ.Α.Κ. –μέλη διοικητικών συμβουλίων, φαρμακοποιούς και εργαζόμενους/ες– καταθέτοντας ζωντανές αφηγήσεις για την πορεία και το ιστορικό αποτύπωμα των δύο αυτών φορέων. Το τηλεοπτικό συνεργείο έχει πραγματοποιήσει γυρίσματα στις εγκαταστάσεις του ΣΥ.ΦΑ.Κ., σε φαρμακεία εντός της πόλης, αλλά και σε κοινότητες της πεδιάδας και των Αγράφων, όπως στον Παλαμά και τα Καλύβια της Λίμνης Πλαστήρα. Συμβολική και ουσιαστική υπήρξε η καταγραφή στον αρχαιολογικό χώρο του ναού του Απόλλωνα στη Μητρόπολη Καρδίτσας, όπου ο θεός της ίασης συνδέεται μυθολογικά με τον Ασκληπιό και τον Χείρωνα – διαμορφώνοντας έναν θεραπευτικό άξονα που εκτείνεται σε ολόκληρη τη Θεσσαλία: από τη Μαγνησία έως τη Λάρισα. Το συγκεντρωμένο υλικό αξιοποιείται τόσο για τη δημιουργία του ειδικού 15λεπτου ντοκιμαντέρ για τον ΣΥ.ΦΑ.Κ. όσο και για το 55λεπτο κεντρικό ντοκιμαντέρ του έργου «90+», που καταγράφει την ιστορική διαδρομή του συνεταιριστικού φαρμακευτικού κινήματος σε πανελλαδικό επίπεδο. Τέλος, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αμφίδρομη σχέση του ΣΥ.ΦΑ.Κ. με τη Συνεταιριστική Τράπεζα Καρδίτσας, ένα ζωντανό παράδειγμα σύγχρονης συλλογικής δράσης σε έναν τόπο με βαθιές ρίζες στον συνεταιρισμό και την κοινωνική συνοχή.
Ο τέταρτος σταθμός της διαδρομής στη Θεσσαλία ήταν η Λάρισα, ένας τόπος με βαθιά ριζωμένη ιστορική και κοινωνική δυναμική, όπου η έρευνα για το έργο «Μνήμη, Ταυτότητα & Προοπτική των Συνεταιρισμών Φαρμακοποιών» έφερε στο φως μια μοναδική ιδιαιτερότητα: την ύπαρξη δύο Συνεταιρισμών Φαρμακοποιών στην ίδια πόλη, φαινόμενο μοναδικό σε όλη την Ελλάδα. Ο πρώτος συνεταιρισμός ιδρύθηκε το 1946 με την επωνυμία «Συνεταιρισμός Φαρμακοποιών Λάρισας», ενώ τέσσερις δεκαετίες αργότερα, το 1986, ιδρύθηκε ο «Προμηθευτικός Συνεταιρισμός Φαρμακοποιών Λάρισας – ΠΡΟ.ΣΥ.Φ.ΛΑ. Π.Ε.». Η ερευνητική ομάδα, με στόχο την τεκμηρίωση αυτής της σπάνιας συνεταιριστικής συνύπαρξης, μελέτησε ιστορικά και σύγχρονα αρχεία, προχώρησε σε ψηφιοποιήσεις υλικού και συνέλεξε προφορικές μαρτυρίες, συνδέοντας το παρελθόν με το παρόν των δύο φορέων. Τα γυρίσματα επεκτάθηκαν στις εγκαταστάσεις και των δύο συνεταιρισμών, ενώ πολύτιμες αφηγήσεις από μέλη Διοικητικών Συμβουλίων, στελέχη και εργαζόμενους/ες συνέβαλαν στην ανάδειξη της λειτουργίας και της συνεισφοράς τους στη φαρμακευτική κοινότητα της περιοχής. Παράλληλα, σημαντικό οπτικοακουστικό υλικό προέκυψε από γυρίσματα σε τοπόσημα πολιτιστικής και ιστορικής αξίας, όπως το Αρχαίο Θέατρο και το Μνημείο Ιπποκράτη. Ξεχωριστή ήταν η περιήγηση του φαρμακοποιού Νικολάου Παπαθεοδώρου στα οκτώ παλαιότερα φαρμακεία της πόλης, όπως και οι λήψεις στο Λαογραφικό Μουσείο (φαρμακείο Αστεριάδη) και στο Διαχρονικό Μουσείο Λάρισας. Η έρευνα επεκτάθηκε και στην ευρύτερη περιφέρεια με γυρίσματα σε Αμπελάκια, Φάρσαλα, Ελασσόνα, Μακρυχώρι και Συκούριο, σκιαγραφώντας τον ρόλο του φαρμακοποιού και του συνεταιρισμού σε αστικές και αγροτικές κοινότητες. Μέσα από την πολύπλευρη τεκμηρίωση της Λάρισας, το έργο καταγράφει και αναδεικνύει ένα ακμαίο, πλούσιο και πολυσύνθετο κεφάλαιο της φαρμακευτικής συνεταιριστικής ιστορίας της χώρας.
Από τη λήψη προφορικών μαρτυριών για τις ανάγκες της έρευνας και του ντοκιμαντέρ για τον ΠΡΟ.ΣΥ.Φ.ΛΑ. Συλλογή: Ο.Σ.Φ.Ε.
Από τη λήψη προφορικών μαρτυριών για τις ανάγκες της έρευνας και του ντοκιμαντέρ για τον ΣΥΦ.ΤΑ. Συλλογή: Ο.Σ.Φ.Ε.